Η Πραισός και η περιοχή της. Praesos and it;s area



Στο κέντρο της χερσονήσου της Σητείας ανάμεσα στις κοιλάδες που σχηματίζουν οι δυο βραχίονες του ποταμού που στην αρχαιότητα λεγόταν Δίδυμος ή Στόμιος βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας Πραισού πρωτεύουσας των Ετεοκρητών και η περιοχή με τους οικισμούς που μέχρι πρόσφατα αποτελούσαν την κοινότητα Πραισού δηλαδή τα χωριά Βαβέλοι (σήμερα Νέα Πραισός) Κανένες (σήμερα Άγιος Σπυρίδωνας) τα ερημωμένα πρόσφατα χωριά Καλαμαύκι και Παντέλι και τα ερειπωμένα από παλιά Πρασοί (ερήμωσε γύρω στο 1651) και το μετόχι Πετρούνια (ερημωμένο κάποια εποχή από τη χολέρα).





Η Ελληνιστική Πραισός καταστράφηκε γύρω στο 145 π. Χ. «Κατέσκαψαν δ’ Ιεραπύτνιοι Πραισόν» λέει ο Στράβων.
Η καταστροφή της δεν σήμανε το τέλος του αρχαίου κόσμου και του πολιτισμού στην περιοχή μας όπου η ζωή συνεχίστηκε όπως δείχνουν όχι μόνο διάφορα ίχνη από την επόμενη ιστορική περίοδο εκείνη της Ρωμαϊκής κυριαρχίας, αλλά και η συνέχιση του ονόματος της μέσα από το ερημωμένο σήμερα χωριό Πρασοί που βρίσκεται στους πρόποδες του λόφου της Α Ακρόπολης που και αυτός μέχρι σήμερα ακούγεται ως Πρασοκέφαλο δηλαδή λόφος των Πρασών.
Δεν γνωρίζουμε πολλά για την Βυζαντινή περίοδο και την αραβοκρατία. Το χωριό Κανένες θεωρείται ότι ιδρύθηκε από Βυζαντινό εξόριστο ευγενή ή στρατηγό.
Η Ενετοκρατία στην Κρήτη ξεκίνησε από το 1212 και γύρω στο 1645 η περιοχή μας άρχισε να υποδουλώνεται σταδιακά στους Τούρκους. Για την Ενετοκρατία έχουμε μαρτυρίες από αρκετές πηγές και μνημεία που έμειναν στην περιοχή κυρίως εκκλησίες. Με την εισβολή των Τούρκων καταστράφηκε ολοσχερώς το χωριό Πρασοί και μισοερημώθηκαν τα άλλα. Οι Βαβέλοι και το Καλαμαύκι σταδιακά μετατράπηκαν σε αμιγώς Οθωμανικά χωριά, όχι όμως και ο Κανένες που έμεινε προπύργιο του Χριστιανισμού. Ο μικρός οικισμός Παντέλι έχει μια παρουσία από τον 14ο αιώνα. Η Τουρκοκρατία ήταν οδυνηρή για τους κατοίκους που μπόρεσαν να απαλλαγούν από την τυραννία αρχές του 20ου αιώνα. Από τότε ξαναζωντάνεψαν οι οικισμοί για να οδηγηθούν στον μαρασμό με το κύμα της αστυφιλίας των τελευταίων δεκαετιών.

Ένας τεράστιος πλούτος από ιστορικές μνήμες, παραδόσεις, ήθη, έθιμα αλλά και τεκμήρια του λαϊκού πολιτισμού χάνονται. Η Κιβωτός της Πραισού έχει συμβολικό χαρακτήρα. Σαν άλλος Νώε συγκεντρώνω εδώ και μια εικoσιπενταετία ότι μπορεί να σωθεί από τις κατακλυσμιαίες μεταβολές της εποχής μας

Έχω σχεδόν ολοκληρώσει την καταγραφή της τοπικής διαλέκτου, της ιστορίας διαχρονικά, λαογραφικού υλικού (θρύλους, παραδόσεις, δημοτική ποίηση και άλλα ). Επίσης έχω καταγράψει ένα μεγάλο μέρος της χλωρίδας (συνοδευόμενο από φωτογραφικό υλικό) και της πανίδας (ποιμενικά και άλλα) αλλά και τα τοπωνύμια προσπαθώντας να ανιχνεύσω τι κρύβεται πίσω τους. Οι ναοί με τους θρύλους τους αλλά και η ανίχνευση της ιστορίας τους είναι ένα άλλο κομμάτι που επεξεργάζομαι.
Πρόσφατα προχώρησα σε δοκιμαστική έκδοση μέρους του υλικού . Συγκεκριμένα εξέδωσα μέσω του Πολιτιστικού συλλόγου της Πραισού που έχει αναλάβει και την διακίνηση, τον Α τόμο της εργασίας μου : "Λαογραφικά από την περιοχή Πραισού Σητείας και ιστορίες από την ευρύτερη περιφέρειά της" καθώς και το πόνημα
"Δημώδεις παραδόσεις, θρύλοι, ιστορίες, αρχαίοι μύθοι, παραμύθια από την περιοχή ΠΡΑΙΣΟΥ Σητείας και τη ευρύτερη περιφέρειά της"

Αν και απώτερος σκοπός μου είναι η έντυπη έκδοση και του λοιπού υλικού που έχω συλλέξει, το διαδίκτυο είναι ένας τόπος που μπορεί να δώσει κανείς μια εικόνα του τόπου του. Ξεκίνησα με την πρόθεση να κάνω ένα ακόμη site σαν τα χιλιάδες άλλα. Στην πορεία όμως είδα ότι ήταν αρκετά γοητευτικό να δώσω αυτό που θέλω με ένα πιο ποιητικό και πρωτότυπο τρόπο. Να δώσω το ότι έχω συμπεριλάβει στην έννοια Πραισός δηλαδή την διαχρονική ιστορία, τις παιδικές μου μνήμες, την έμπνευση μου από το τοπίο, τις φαντασιώσεις μου, μέσα από ένα τρόπο όπου το όνειρο μπλέκεται με την πραγματικότητα και η φαντασία με την ποίηση. Έτσι παρ' όλες τις τεχνικές δυσχέρειες στον χειρισμό της επεξεργασίας των εικόνων νομίζω ότι αξίζει τον κόπο να συνεχίσω έτσι ή και έτσι.
Το πέρασμα μου από την αγιογραφία έχει επηρεάσει την αισθητική μου (αδιαφορία για την προοπτική, πολλαπλά επίπεδα, το μεταφυσικό).
Χρησιμοποιώ στοιχεία που με γοητεύουν και αποδίδουν καλύτερα αυτά που θέλω να δώσω όπως από την Κλασσική τέχνη, τους Οριενταλιστές και Προραφαηλίτες ζωγράφους, και τελικά και κυρίως από το σουρεαλισμό που είναι πανταχού παρών, χωρίς να αποφεύγω όπου χρειάζεται την κλασσική παρουσίαση. Η ενσωμάτωση στοιχείων της λαϊκής τέχνης στις ταινίες του μεγάλου Γεωργιανού σκηνοθέτη Σεργκέι Παρατζάνωφ με έχει γοητεύσει αφάνταστα και σε πολλά ταμπλώ είμαι επηρεασμένος από την αισθητική του. Τα κολλάζ του Οδυσσέα Ελύτη επίσης είναι μια άλλη πηγή έμπνευσής μου.
Σε πολλές συνθέσεις για την αρχαία Πραισό χρησιμοποιώ αγάλματα και αγαλματίδια, θέλοντας να δείξω το πέτρωμα του χρόνου σαν να είναι οι φιγούρες πια απόμακρες και πετρωμένες. Στις πιό πολλές αναπαραστάσεις οι πρωταγωνιστές δείχνουν να ποζάρουν στον φακό σαν τις παλιές φωτογραφίες όταν όλη η οικογένεια στηνόταν απέναντι από αυτόν που την απεικόνιζε.
Η αποστασιοποίηση από τα γεγονότα μου δίνει την δυνατότητα της υπέρβασης κάνοντας τους πρωταγωνιστές να χάσουν την δραματικότητά τους και να μετατραπούν σε διακοσμητικές φιγούρες. Τη δυνατότητα μιάς εικαστικής αναπαράστασης τους, κάτι σαν τις πόζες σε συνθέσεις της Αρ Νουβώ.
Αλλά κυρίως όλα έχουν μια θεατρικότητα. Εμείς είμαστε οι θεατές μιας παράστασης και οι πρωταγωνιστές απευθύνονται σ' εμάς.

Ερρίκος Πέτρου Σκουλούδης

In the center of Sitia’s peninsula between the valleys formed by the two branches of the river called in ancient times Didymos(Twin) or Stomios are the ruins of Praesos the ancient capital of Eteocretans and the area with the settlements which until recently were the community of Praisos : The villages Vaveli ( Today New Praisos) Kanenes ( today St. Spyridon), the recently desolated villages Kalamafki and Pandeli and the ruinous now village of Prassi (abandoned around 1651) and the settlement Petrounia (once ravaged by cholera).

In Praisos area vast installment begins during the Middle Minoan period (2100-1650) when it appears to have built most of the megalithic structures, and since then we have a continuous habitation.
The city of Praisos was founded around 1100 BC and coincides with the Dorian invasion and had a continuous life for about 1000 years. Praisos was the capital of Eteocretans the pure descendants of the Minoans who were gradually joined the Mycenians and later were repulsed eastwards by the Dorian conquerors. The city was spread over three hills or Acropolis .
In the city remained a language written in the Ionic alphabet that of Eteocretans still a mystery for linguists. The period of greater prosperity was during classical and early Hellenistic times when we have like other cities of Crete, Doric institutions.

Hellenistic Praisos was destroyed around 145 BC by Ierapytnians .

Life continued in the village known until today as Prassi located at the foot of the main Acropolis

We do not know many things about the Byzantine period and the Arab occupation. The village Kanenes was found according to the legend by a Byzantine exiled nobleman or General with the same name.
The Venetian period in Crete began in 1212 and around 1645 our region was gradually enslaved by ottomans. During the Venetian period many churches were built. With the invasion of the Turks the village Prassi was destroyed completely and other villages were devastated or lost the three quarters of their population. The remaining populations of Vaveli and Kalamafki gradually not standing the oppression were converted to islam but not Kanenes which remained a stronghold of Christianity. The small village of Pandeli has a presence since the 14th century. The ottoman period was painful for people who could be released in the early 20th century from it’s tyranny after many revolutions. After the liberation the setllements revived and the destroyed churches were reconstructed. The settlements were led to decline in recent decades because of the wave of urbanization.

A huge wealth of historical memories, traditions, customs and items of popular culture are lost. The Ark of Praisos is symbolic. Like other Noah i am gathering what can be saved from the cataclysmic changes of our time
I have almost completed recording the local dialect, local history through the ages, folk material (legends, traditions, folk poetry and more). I've also recorded a large part of the plants (with photos), the legends and history of the churches of the area etc. Recently i published with the help of the Cultural Association of Praisos the first two volumes of my work.
With this blog i have started presenting with a more poetic way the history and folklore of Praisos area and that of the greatest area of Sitia’s province. Exactly what i have included in the meaning Praisos and Sitia:Their history, my childhood memories, my inspiration from the landscape, my fantasies, through a way where the dream merge with reality and fiction with poetry.

My involvement with painting of byzantine icons and their style has influenced me (ignoring the prospectivity, multiple levels, metaphysical).
I use data that I love as from the classical art, the orientalists and Pre-Raphaelite painters, and finally and above all I am inspired by surrealism which is ubiquitous, but where necessary I don’t avoid the classic presentation. The incorporated elements of folk art in the films of the great Georgian director Sergei Parajanov fascinates me and in many panels influences my aesthetics. The collages of the great Greek poet and Nobel prize winner Odysseus Elytis is also another source of my inspiration.
In many of my compositions for ancient Praisos I use statues and figurines, wanting to show the petrifaction of time as if the figures are isolated and petrified. In most representations the actors seem to pose like in the old photos facing the camera.

The distance from the events gives me the possibility of an overrun by the protagonists who lose their drama and are turned into ornamental figures. The possibility of a pictorial representation, something like the poses in Art Nouveau.
But mainly all have a theatricality . We are the viewers of a performance and the actors are addressed to us.

Errikos Skouloudis


Τετάρτη, 29 Απριλίου 2020

Λουτροειδής λάρνακα ΥΜΙΙΙΒ περιόδου από τον Άγιο Σπυρίδωνα Σητείας.
Late Minoan IIIB clay bathtub- sarcophagus with octopi and fishes, from Aghios Spyridon of Sitia

Από τις Παπούρες περιοχή ΒΑ του χωριού Άγιος Σπυρίδωνας Σητείας  είναι λουτροειδής λάρνακα με παράσταση χταποδιού που βρίσκεται στο μουσείο Α. Νικολάου. Πρέπει να είναι η με αρ. 73  απεικονιζόμενη στον τουριστικό οδηγό του Μουσείου κεραμική λουτροειδής σαρκοφάγος ΥΜ ΙΙΙΒ περ. με  χταπόδια και ψάρια. Πραισός (Κωστή Δαβάρα: Μουσείο Αγίου Νικολάου) .

Το χταπόδι στην πρόσοψη  απεικονίζεται αξονικά με το κεφάλι κεντρικό με  τα πλοκάμια να αποκλίνουν προς τα αριστερά και δεξιά 
Σχετικά με την τεχνοτροπία την εποχή και το συμβολισμό  παραθέτω μεταφρασμένα μικρά αποσπάσματα από την εργασία της αρχαιολόγου  Lucia Alberti  : The funerary meaning of the octopus in the LM IIIC Crete

Η μορφή του  χταποδιού απεικονιζόταν παντού κατά τη μινωική περίοδο κάτι που ερμηνεύτηκε αρχικά  σαν ένα σύμβολο της εμπορικής επικυριαρχίας στο Αιγαίο των Μινωιτών μια που με τα πλοκάμια του  στην ανθρώπινη φαντασία ταυτίζεται με την εξάπλωση και την οικονομική δραστηριότητα.  
Οι μινωίτες καλλιτέχνες επέλεγαν στοιχεία  από το φυσικό κόσμο.  Τα πρώτα δείγματα του χταποδιού σαν διακοσμητικού στοιχείου  θα τα  βρούμε στα λεγόμενα  Καμαραϊκά αγγεία της MεσοMινωικής  II περιόδου (1900-1700) η οποία  χαρακτηρίζεται από ακινησία και σταθερότητα. Το χταπόδι είναι κάθετο, με το «σάκο» προς τα κάτω και με τα έξι ή οκτώ πλοκάμια να εκτείνονται με  ένα συμμετρικό τρόπο

Η «ακινησία» του Καμαραϊκού ρυθμού έρχεται σε  βαθιά αντίθεση με την ιδέα της κίνησης και της ελευθερίας των αγγείων του επομένου του «Θαλάσσιου ρυθμού» .  Ένας από τους λίγους κανόνες της διακόσμησης σε αυτό το στυλ είναι  η αξονική θέση του χταποδιού: το κεφάλι είναι πάντα κεντρικό με  τα πλοκάμια να αποκλίνουν προς τα αριστερά και δεξιά  δημιουργώντας παράλληλα ανοικτές  κυματιστές ζώνες τη μια  πάνω από την άλλη
Μετά τον θαλάσσιο ρυθμό  καθώς πάμε στην Υστερομινωική περίοδο, αρχίζει η τεχνοτροπία του νατουραλισμού και του ιμπρεσιονισμού να αλλάζει. Η απεικόνιση γίνεται σχηματική με τελείως παραμορφωμένα χαρακτηριστικά και η έμφαση δίνεται σε ορισμένα όργανα όπως τα μάτια.
Η έννοια και η χρήση του μοτίβου  φαίνεται να αλλάζει στην Κρήτη από την ΥM IIIB  περίοδο(1300 π.Χ) και μετά. Είναι το 13ο αιώνα π.Χ., που λάρνακες (πήλινα σκεύη ταφής)  διακοσμημένες με ένα ή περισσότερα μοτίβα από χταπόδι εμφανίζονται πολύ συχνά,  συνδέοντας καθοριστικά αυτό το μοτίβο  με τις ταφές. 
Η παρουσία στις λάρνακες και στα ταφικά αγγεία, που είναι πιο συχνή όπως πάμε στα ανατολικά του νησιού,  φαίνεται να δείχνει  ότι αυτό το θαλάσσιο πλάσμα  δεν σχετιζόταν πλέον γενικά με τη φύση ή τη θαλάσσια πανίδα.

Η φιγούρα του χταποδιού  σχετίζεται  άμεσα με τη θάλασσα και  σε γενικές γραμμές, με το νερό. Η ιδέα ότι η μετά θάνατον ζωή με μινωικούς όρους συνδεόταν  με το νερό και τη θάλασσα έχει ήδη εξερευνηθεί στην αρχαιολογία του Αιγαίου.  Ο  αρχαιολόγος L.V Watrous μελέτησε τον πιθανό συμβολισμό των διακοσμητικών μοτίβων σε λάρνακες, υποθέτοντας ότι  αναπαράγουν με ένα περισσότερο ή λιγότερο συνθετικό τρόπο το ταξίδι των νεκρών προς την μετά θάνατον ζωή, σαν  πέρα ​​από  τη θάλασσα ή καλύτερα «πέρα από το νερό» 
Άλλοι  όπως ο Laffineur τονίζουν τη σημασία του νερού ως αναγεννητικού  υγρού.  Η ερμηνεία αυτή φαίνεται να επιβεβαιώνεται από την λάρνακα της Επισκοπής Ιεράπετρας  στην οποία το άρμα του νεκρού μεταφέρεται  από ένα χταπόδι. Τα πλοκάμια του εμφανίζονται  σαν τα κύματα της θάλασσας και σε αυτή την περίπτωση, το χταπόδι φαίνεται ο σύντροφος και οδηγός του νεκρού στο μεταθανάτιο  ταξίδι.

Άλλα μοτίβα που διακοσμούν τις λάρνακες της  ΥΜ ΙΙΙΒ-Γ περιόδου (1300-1100 π.Χ.) , όπως τα ψάρια, τα κύματα φαίνεται να επιβεβαιώνουν ότι ο θάνατος και η μετά θάνατον ζωή  σχετίζονται με τη θάλασσα ή  γενικότερα, με το νερό. Πολύ συχνά αυτές οι διακοσμήσεις είναι μέσα στις λάρνακες (όπως σε αυτήν από τις Παπούρες ), γεγονός που υποδηλώνει ότι το σώμα  σαν να ήταν μέσα στο υγρό. Η σχέση ανάμεσα στη θάλασσα και τα ταφικά έθιμα φαίνεται να είναι επίσης επιβεβαιωμένη από τα λίγα προπλάσματα  πλοίων που βρέθηκαν σε τάφους .

Στην ΥM ΙΙΙΓ(1200-1100 π.Χ.)  περίοδο επιβάλλονται πολλά διακοσμητικά μοτίβα που πολύ συχνά σχετίζονται με το φυσικό κόσμο: ζώα της γης και της θάλασσας που αναμειγνύονται μαζί,  λουλούδια, δέντρα, θάμνοι μερικές φορές  παρόμοιοι  με το δέντρο της ζωής της Ανατολικής παράδοσης και  τα πάντα φαίνεται να «παράγονται» από το χταπόδι στο κέντρο της σκηνής. Ως εκ τούτου, το χταπόδι εμφανίζεται ως το σύμβολο του πνεύματος της ζωής, ένα στοιχείο αναγεννητή, από και προς το οποίο κάθε ζωντανό ον, ζωικό ή φυτικό, προκύπτει και επιστρέφει. Τέτοιες παραστάσεις και η χρήση σε τάφους των  ψευδόστομων αμφορέων,  φαίνεται να επιβεβαιώνουν  ότι κατά τα τελευταία στάδια της Εποχής του Χαλκού στο Αιγαίο το χταπόδι είχε μια έννοια που  συνδέεται όχι μόνο με το θάνατο, αλλά και με τη μετά θάνατον ζωή, ένα σύμβολο της αιωνιότητας ή  και ένα είδος συντρόφου στα ταξίδια κατά τη διάρκεια του τελικού,  δύσκολου, και μυστηριώδους ανθρώπινου ταξιδιού.



From Papoures  an area near the village Aghios Spyridon (in province of Sitia- Crete) comes a bathtub-larnax with the depiction of octopus now at Aghios Nikolaos museum. Must be the  Late Minoan IIIB  clay bathtub- sarcophagus with octopi and fishes. Praisos depicted in touristic map of the museum (Costis Davaras: Hagios Nikolaos Museum)  

The octopus on the façade is axially depicted with the head central with the tentacles tilted to the left and right
Regarding the style at the time and the symbolism, I quote translated small excerpts from the work of archaeologist Lucia Alberti: The funerary meaning of the octopus in the LM IIIC Crete

The shape of the octopus was depicted everywhere during the Minoan period, something that was originally interpreted as a symbol of commercial supremacy in the Aegean by the Minoans, as its tentacles in the human imagination coincide with the expansion and economic activity.
Minoan artists chose elements from the natural world.
We find the first examples of the octopus already in the MM II Kamares pottery, characterized by immobility and fixity The octopus is vertical, with the ‘sakos’ down and the six or eight tentacles extending in a symmetrical ordered way from the head, made from a simple oblong element
 
The ‘immobility’ of the Kamares octopus contrasts deeply with the idea of movement and freedom of the subsequent Marine Style vases, in which the octopus is folded up and tilted, losing all of its fixity and immobility
One of the few rules of the decorative syntax of the Octopus Style is the axial position of the octopus: the head is always central, designed under the neck, the tentacles diverging to left and right and creating parallel open wavy bands laid one on top of the other.
After the Marine style as we go into the Late Minoan period, the style of naturalism and impressionism begins to change. The display is schematic with completely distorted features and the emphasis is on certain organs such as the eyes
The meaning and the use of the octopus pattern seem to change in Crete from LM IIIB onwards, It is in the 13th century BC, that larnakes decorated with one or more octopus figures become very common, definitely linking the octopus pattern to burials.

This presence on larnakes and ‘funerary’ vases seems to suggest that this marine creature had assumed a specific meaning, no longer generically related to nature or to marine fauna.

The octopus figure deals directly with the sea and, generally speaking, with water. The concept that afterlife in Minoan/Mycenaean terms was associated with water and sea has already been explored in Aegean archaeology. Watrous studied the possible symbolism of the larnakes decorative motifs, suggesting that they reproduce in a more or less synthetic way the travelling of the dead towards afterlife, conceived as beyond the sea or better ’beyond water’

Laffineur also stressed the importance of water as a regenerative liquid (Laffineur 1991). This interpretation seems to be confirmed by the Episkopi larnax, in which the dead chariot is placed on and/or carried by an octopus [Figure 4c] (Marinatos 1993: 236-237). Its tentacles appear like the waves of the sea and in this case, the octopus seems the companion and guide of the dead in the afterlife journey.

Other motifs that decorate the LM IIIB-C period (1300-1100 b.C) larnakes, such as fish, waves, octopuses, seem to confirm that death and afterlife are related to the sea or, more generally, to water. Very often these decorations are inside the larnakes (as our larnax from Papoures), suggesting that the corpse was deposed as if it was inside the liquid  The relationship between sea and burial customs seems to be also confirmed by the few models of boats found in tombs

In LM/LH IIIC very elaborated versions with numerous decorative motifs impose themselves. The motifs utilized are very often linked to the natural world: animals of earth and sea mixed together, flowers, trees, shrubs sometimes similar to the tree of life of the Oriental tradition, everything apparently ‘generated’ by the octopus at the centre of the scene. In this last representation, therefore, the octopus appears as the symbol of a spirit of life, a regenerator element, from and to which every living being, animal or vegetable, arises and returns. This specific representation and the use in tombs of the OSJs seem to confirm that in the last phases of the Aegean Bronze Age the octopus had a meaning connected not just with death, but also with the afterlife, a symbol of eternity and/or a sort of travelling companion during the final, difficult, and mysterious human journey.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αναγνώστες